大河上天章公顾子敦
(宋代)徐积
万物皆有性,顺其性为大。顺之则无变,反之则有害。
禹之治河也,浚川而掘地。水行乎地中,其性安而遂。
因地为之防,犹恐不足制。故附之山足,使循山而行。
山不可必得,或原阜丘陵。水行乎两间,既固而既宁。
及将近下流,山远而地平。渠裂为二道,河分为九形。
虽暴不得怒,虽盛不得盈。所以顺而制,归之于沧溟。
后代蒙其业,历世六七十。凡千有馀年,而无所决溢。
国君与世主,岂皆尽有德。盖繇河未徙,一皆循禹迹。
河道既一徙,下涉乎战国。水行平地上,乃堤防堙塞。
其时两堤间,实容五十里。水既有游息,堤无所啮毁。
后世迫而坏,河役始烦促。伐尽魏国薪,下尽淇园竹。
群官皆负薪,天子自临督。其牲用白马,其璧用白玉。
歌辞剧辛酸,姑不至号哭。瓠子口虽塞,宣房宫虽筑。
其后复北决,分为屯氏河。遂不复堤塞,塞亦无如何。
两河既分流,害少而利多。久之屯氏绝,遂独任一渠。
凡再决再塞,用延世之徒。有天时人事,可图不可图。
有幸与不幸,数说不可诬。其后复大决,大坏其田庐。
灌三十一县,言事者纷如。将欲塞之耶,凡役百万夫。
费累百巨万,亦未知何如。如此是重困,是重民叹吁。
言事者不已,亦不复塞诸。李寻解光辈,其言不至迂。
遂任水所之,渠道自割除。当时募水工,无一人应书。
学虽有专攻,术亦有穷欤。诸所说河者,桓谭实主之。
但聚而为书,实无以处之。班孟坚作志,亦无所出取。
事有甚难者,虽知无所补。今之为河堤,与汉无甚殊。
远者无数里,近无百步馀。两堤束其势,如缚吞舟鱼。
适足激其怒,使之逃囚拘。又水性隐伏,有容而必居。
浸淫而灌注,日往而月徂。埽材有腐败,土壤有浮虚。
水进而不止,正如人病躯。病已在骨髓,医方治皮肤。
下不漏足胫,上突为背疽。或水如雷声,或埽如人喘。
或决如山倾,或去如席卷。如蛟龙引阵,如虎豹逃圈。
如地户开辟,如谁何生变。如神物主之,不可得而辨。
嗟乎有如此,堤防岂能禁。盖缘平地上,失水之本性。
而又无二渠,分九河所任。以九合为一,所以如此甚。
今之为邑居,多在古堤内。以诸埽准之,高于屋数倍。
以水面准之,亦高数尺外。诸埽正如城,而土有轻脆。
民正如鱼鳖,处破湟畎浍。被溺者常事,不溺者幸大。
又河水重浊,淀淤日以积。又夏秋霖雨,诸水凑以入。
故有必决势,不决者盖鲜。或决彼决此,或决近决远。
或决不可塞,或塞而复决。或决于旦暮,或决于岁月。
或新埽苟完,或旧埽溃裂。譬如千万钧,用一绳持挈。
必有时而败,必有处而绝。而自决大吴,凡害几郡县。
河既北浸边,诸塘皆受患。亡胡与逸马,熟为之隔限。
今虽甚盛时,亦防不虞变。所以议论者,复故道为便。
故道虽已高,可复亦可为。但恐既复后,其变不可知。
我兵学虽陋,公兵学虽奇。我说兵之难,公亦莫我违。
河事异于兵,其难堪嘘欷。智有不可及,力有不可施。
汲黯非不伟,所塞辄复隳。王遵无奈何,誓死而执圭。
若与唐衢说,号哭垂涕洟。未说穿故道,未说治故堤。
且说塞河口,所费不可推。诸所调发者,委积与山齐。
卷埽者如云,进埽者如飞。下埽名入川,其势忧流移。
上埽名争高,少动即势危。万人梯急赴,两大鼓急椎。
作号声号令,用转光指麾。其救护危急,争须臾毫釐。
又闻被灾郡,数路方荐饥。官私无畜聚,民力俱困疲。
朝廷谋已劳,两宫食不怡。生民仰首望,使者忘寝饥。
为之柰何乎,勿计速与迟。事虽有坚定,议论在所持。
如一身数疾,必以先后医。假如移所费,用以业贫民。
偿其所亡失,救其所苦辛。或贷其田租,或享其终身。
独孤有常饩,使同室相亲。露尸与暴骸,收敛归诸坟。
精选强明吏,处之使平均。乡官与胥徒,欺者以重论。
如此庶几乎,可无愁怨人。下酬更生望,上慰再造仁。
然而论议者,至今犹纷纷。或复其故道,或因其自然。
公如决于一,勿使众议牵。在己者有义,在命者以天。
而况行职分,而况本诚忱。圣朝无不察,知子之赤心。
嗟余何为者,草莽且贱微。与公本无素,一见即弗遗。
以伯兄处我,以古人相期。小设犹致说,大事宁无辞。
年且六十一,未作沟中尸。常恐公礼义,如投诸污泥。
岂欲为迂阔,不得已为诗。沥吾之肝胆,但恐同儿嬉。
又恐误公事,公千万慎思。如将从近功,即深图便宜。
如必谋久利,唯古人是希。是询而是度,是访而是咨。
或博物君子,或宿儒老师。或滨河野叟,或市井年耆。
或愚直夫妇,所言无蔽欺。或老胥退兵,耳闻而目窥。
或世为水学,可与讲是非。或博募水工,按地形高卑。
从便道穿渠,稍引河势披。海既为大壑,汴既分一支。
如关窍疏通,脏腑病可治。此说如何哉,但恐出于狂。
如何完障塞,如何复诸塘。观变而待时,亦恐谋不臧。
为复有说者,且须严边防。如魏尚守边,见称于冯唐。
如祭彤久任,使匈奴伏藏。以车制冲突,如卫青武刚。
多置强弩手,如李广大黄。选募如马隆,练卒如高王。
如汉置奔命,使我军势张。短兵斫马胫,冲车乱其行。
赏不以首级,所以严部分。大陷刀如墙,可以坚吾阵。
羊叔子以德,郭子仪以信。光弼战河阳,挥旗令直进。
其时诸军势,如决水千仞。杨素不用车,可汗下马拜。
仅以其身免,号哭而大败。将帅在方略,胜却百万兵。
安边在良将,胜却筑长城。愿子治水功,有以酬明时。
便领铁林兵,尽衣犀牛皮。连营环绣帽,大纛随牙旗。
分金赐勇敢,藏书付偏裨。先声义信远,下令霜风驰。
出塞有丰草,近关无马蹄。穹庐大漠外,别部黑山西。
伐谋为上策,何用长缨羁。本朝正明盛,以德服外夷。
使来不受献,南越回山梯。西闭玉门关,东却高句丽。
四夷无一事,各安巢穴栖。名将更无功,优诏勒鼎彝。
师旋作鼓吹,军容除虎貔。银珰致郊劳,翰林严锁扉。
除书纸用麻,省吏身著绯。公方有所念,山足江之湄。
无心入黄阁,有表辞赤墀。乞得老来身,浩歌还会稽。
白云与绿波,无所不可之。春风桃花坞,秋色黄菊篱。
茶篮与酒榼,壶矢兼琴棋。烹鸡炊黍饭,可倩庞公妻。
岂无会稽老,雪夜同泛溪。亦有二三子,棹歌相追随。
散尽橐中金,留得身上衣。有宅是官借,无田可扶犁。
闲吟题寺观,长啸入云霓。公得我诗后,一梦须先归。
《大河上天章公顾子敦》拼音标注
dà hé shàng tiān zhāng gōng gù zǐ dūn
wàn wù jiē yǒu xìng,
shùn qí xìng wèi dà。
shùn zhī zé wú biàn,
fǎn zhī zé yǒu hài。
yǔ zhī zhì hé yě,
jùn chuān ér jué dì。
shǔi xíng hū dì zhōng,
qí xìng ān ér sùi。
yīn dì wèi zhī fáng,
yóu kǒng bù zú zhì。
gù fù zhī shān zú,
shǐ xún shān ér xíng。
shān bù kě bì dé,
huò yuán fù qīu líng。
shǔi xíng hū liǎng jiān,
jì gù ér jì níng。
jí jiāng jìn xià líu,
shān yuǎn ér dì píng。
qú liè wèi èr dào,
hé fēn wèi jǐu xíng。
sūi bào bù dé nù,
sūi shèng bù dé yíng。
suǒ yǐ shùn ér zhì,
gūi zhī yú cāng míng。
hòu dài méng qí yè,
lì shì lìu qī shí。
fán qiān yǒu yú nián,
ér wú suǒ jué yì。
guó jūn yǔ shì zhǔ,
qǐ jiē jǐn yǒu dé。
gài yáo hé wèi xǐ,
yī jiē xún yǔ jī。
hé dào jì yī xǐ,
xià shè hū zhàn guó。
shǔi xíng píng dì shàng,
nǎi dī fáng yīn sāi。
qí shí liǎng dī jiān,
shí róng wǔ shí lǐ。
shǔi jì yǒu yóu xī,
dī wú suǒ niè hǔi。
hòu shì pò ér huài,
hé yì shǐ fán cù。
fá jǐn wèi guó xīn,
xià jǐn qí yuán zhú。
qún guān jiē fù xīn,
tiān zǐ zì lín dū。
qí shēng yòng bái mǎ,
qí bì yòng bái yù。
gē cí jù xīn suān,
gū bù zhì hào kū。
hù zǐ kǒu sūi sāi,
xuān fáng gōng sūi zhú。
qí hòu fù běi jué,
fēn wèi tún shì hé。
sùi bù fù dī sāi,
sāi yì wú rú hé。
liǎng hé jì fēn líu,
hài shǎo ér lì duō。
jǐu zhī tún shì jué,
sùi dú rèn yī qú。
fán zài jué zài sāi,
yòng yán shì zhī tú。
yǒu tiān shí rén shì,
kě tú bù kě tú。
yǒu xìng yǔ bù xìng,
shù shuō bù kě wú。
qí hòu fù dà jué,
dà huài qí tián lú。
guàn sān shí yī xiàn,
yán shì zhě fēn rú。
jiāng yù sāi zhī yé,
fán yì bǎi wàn fū。
fèi lèi bǎi jù wàn,
yì wèi zhī hé rú。
rú cǐ shì zhòng kùn,
shì zhòng mín tàn xū。
yán shì zhě bù yǐ,
yì bù fù sāi zhū。
lǐ xún jiě guāng bèi,
qí yán bù zhì yū。
sùi rèn shǔi suǒ zhī,
qú dào zì gē chú。
dāng shí mù shǔi gōng,
wú yī rén yìng shū。
xué sūi yǒu zhuān gōng,
zhú yì yǒu qióng yú。
zhū suǒ shuō hé zhě,
huán tán shí zhǔ zhī。
dàn jù ér wèi shū,
shí wú yǐ chù zhī。
bān mèng jiān zuò zhì,
yì wú suǒ chū qǔ。
shì yǒu shén nán zhě,
sūi zhī wú suǒ bǔ。
jīn zhī wèi hé dī,
yǔ hàn wú shén shū。
yuǎn zhě wú shù lǐ,
jìn wú bǎi bù yú。
liǎng dī shù qí shì,
rú fú tūn zhōu yú。
shì zú jī qí nù,
shǐ zhī táo qíu jū。
yòu shǔi xìng yǐn fú,
yǒu róng ér bì jū。
jìn yín ér guàn zhù,
rì wǎng ér yuè cú。
sào cái yǒu fǔ bài,
tǔ rǎng yǒu fú xū。
shǔi jìn ér bù zhǐ,
zhèng rú rén bìng qū。
bìng yǐ zài gǔ sǔi,
yì fāng zhì pí fū。
xià bù lòu zú jìng,
shàng tū wèi bèi jū。
huò shǔi rú léi shēng,
huò sào rú rén chuǎn。
huò jué rú shān qīng,
huò qù rú xí juàn。
rú jiāo lóng yǐn zhèn,
rú hǔ bào táo quān。
rú dì hù kāi pì,
rú shúi hé shēng biàn。
rú shén wù zhǔ zhī,
bù kě dé ér biàn。
jiē hū yǒu rú cǐ,
dī fáng qǐ néng jìn。
gài yuán píng dì shàng,
shī shǔi zhī běn xìng。
ér yòu wú èr qú,
fēn jǐu hé suǒ rèn。
yǐ jǐu hé wèi yī,
suǒ yǐ rú cǐ shén。
jīn zhī wèi yì jū,
duō zài gǔ dī nèi。
yǐ zhū sào zhǔn zhī,
gāo yú wū shù bèi。
yǐ shǔi miàn zhǔn zhī,
yì gāo shù chǐ wài。
zhū sào zhèng rú chéng,
ér tǔ yǒu qīng cùi。
mín zhèng rú yú biē,
chù pò huáng quǎn kuài。
bèi nì zhě cháng shì,
bù nì zhě xìng dà。
yòu hé shǔi zhòng zhuó,
diàn yū rì yǐ jī。
yòu xià qīu lín yǔ,
zhū shǔi còu yǐ rù。
gù yǒu bì jué shì,
bù jué zhě gài xiān。
huò jué bǐ jué cǐ,
huò jué jìn jué yuǎn。
huò jué bù kě sāi,
huò sāi ér fù jué。
huò jué yú dàn mù,
huò jué yú sùi yuè。
huò xīn sào gǒu wán,
huò jìu sào kùi liè。
pì rú qiān wàn jūn,
yòng yī shéng chí qiè。
bì yǒu shí ér bài,
bì yǒu chù ér jué。
ér zì jué dà wú,
fán hài jī jùn xiàn。
hé jì běi jìn biān,
zhū táng jiē shòu huàn。
wáng hú yǔ yì mǎ,
shú wèi zhī gé xiàn。
jīn sūi shén shèng shí,
yì fáng bù yú biàn。
suǒ yǐ yì lùn zhě,
fù gù dào wèi biàn。
gù dào sūi yǐ gāo,
kě fù yì kě wèi。
dàn kǒng jì fù hòu,
qí biàn bù kě zhī。
wǒ bīng xué sūi lòu,
gōng bīng xué sūi qí。
wǒ shuō bīng zhī nán,
gōng yì mò wǒ wéi。
hé shì yì yú bīng,
qí nán kān xū xī。
zhì yǒu bù kě jí,
lì yǒu bù kě shī。
jí àn fēi bù wěi,
suǒ sāi zhé fù hūi。
wáng zūn wú nài hé,
shì sǐ ér zhí gūi。
ruò yǔ táng qú shuō,
hào kū chúi tì yí。
wèi shuō chuān gù dào,
wèi shuō zhì gù dī。
qiě shuō sāi hé kǒu,
suǒ fèi bù kě tūi。
zhū suǒ diào fā zhě,
wěi jī yǔ shān qí。
juàn sào zhě rú yún,
jìn sào zhě rú fēi。
xià sào míng rù chuān,
qí shì yōu líu yí。
shàng sào míng zhēng gāo,
shǎo dòng jí shì wēi。
wàn rén tī jí fù,
liǎng dà gǔ jí zhūi。
zuò hào shēng hào lìng,
yòng zhuǎn guāng zhǐ hūi。
qí jìu hù wēi jí,
zhēng xū yú háo lí。
yòu wén bèi zāi jùn,
shù lù fāng jiàn jī。
guān sī wú chù jù,
mín lì jù kùn pí。
zhāo tíng móu yǐ láo,
liǎng gōng shí bù yí。
shēng mín yǎng shǒu wàng,
shǐ zhě wàng qǐn jī。
wèi zhī nài hé hū,
wù jì sù yǔ chí。
shì sūi yǒu jiān dìng,
yì lùn zài suǒ chí。
rú yī shēn shù jí,
bì yǐ xiān hòu yì。
jiǎ rú yí suǒ fèi,
yòng yǐ yè pín mín。
cháng qí suǒ wáng shī,
jìu qí suǒ kǔ xīn。
huò dài qí tián zū,
huò xiǎng qí zhōng shēn。
dú gū yǒu cháng xì,
shǐ tóng shì xiāng qīn。
lù shī yǔ bào hái,
shōu liàn gūi zhū fén。
jīng xuǎn qiáng míng lì,
chù zhī shǐ píng jūn。
xiāng guān yǔ xū tú,
qī zhě yǐ zhòng lùn。
rú cǐ shù jī hū,
kě wú chóu yuàn rén。
xià chóu gèng shēng wàng,
shàng wèi zài zào rén。
rán ér lùn yì zhě,
zhì jīn yóu fēn fēn。
huò fù qí gù dào,
huò yīn qí zì rán。
gōng rú jué yú yī,
wù shǐ zhòng yì qiān。
zài jǐ zhě yǒu yì,
zài mìng zhě yǐ tiān。
ér kuàng xíng zhí fēn,
ér kuàng běn chéng chén。
shèng zhāo wú bù chá,
zhī zǐ zhī chì xīn。
jiē yú hé wèi zhě,
cǎo mǎng qiě jiàn wēi。
yǔ gōng běn wú sù,
yī jiàn jí fú yí。
yǐ bó xiōng chù wǒ,
yǐ gǔ rén xiāng qī。
xiǎo shè yóu zhì shuō,
dà shì níng wú cí。
nián qiě lìu shí yī,
wèi zuò gōu zhōng shī。
cháng kǒng gōng lǐ yì,
rú tóu zhū wū ní。
qǐ yù wèi yū kuò,
bù dé yǐ wèi shī。
lì wú zhī gān dǎn,
dàn kǒng tóng ér xī。
yòu kǒng wù gōng shì,
gōng qiān wàn shèn sī。
rú jiāng cóng jìn gōng,
jí shēn tú biàn yí。
rú bì móu jǐu lì,
wéi gǔ rén shì xī。
shì xún ér shì dù,
shì fǎng ér shì zī。
huò bó wù jūn zǐ,
huò sù rú lǎo shī。
huò bīn hé yě sǒu,
huò shì jǐng nián qí。
huò yú zhí fū fù,
suǒ yán wú bì qī。
huò lǎo xū tùi bīng,
ěr wén ér mù kūi。
huò shì wèi shǔi xué,
kě yǔ jiǎng shì fēi。
huò bó mù shǔi gōng,
àn dì xíng gāo bēi。
cóng biàn dào chuān qú,
shāo yǐn hé shì pī。
hǎi jì wèi dà hè,
biàn jì fēn yī zhī。
rú guān qiào shū tōng,
zāng fǔ bìng kě zhì。
cǐ shuō rú hé zāi,
dàn kǒng chū yú kuáng。
rú hé wán zhàng sāi,
rú hé fù zhū táng。
guān biàn ér dài shí,
yì kǒng móu bù zāng。
wèi fù yǒu shuō zhě,
qiě xū yán biān fáng。
rú wèi shàng shǒu biān,
jiàn chēng yú féng táng。
rú jì tóng jǐu rèn,
shǐ xiōng nú fú cáng。
yǐ chē zhì chōng tū,
rú wèi qīng wǔ gāng。
duō zhì qiáng nǔ shǒu,
rú lǐ guǎng dà huáng。
xuǎn mù rú mǎ lóng,
liàn zú rú gāo wáng。
rú hàn zhì bēn mìng,
shǐ wǒ jūn shì zhāng。
duǎn bīng zhuó mǎ jìng,
chōng chē luàn qí xíng。
shǎng bù yǐ shǒu jí,
suǒ yǐ yán bù fēn。
dà xiàn dāo rú qiáng,
kě yǐ jiān wú zhèn。
yáng shū zǐ yǐ dé,
guō zǐ yí yǐ xìn。
guāng bì zhàn hé yáng,
hūi qí lìng zhí jìn。
qí shí zhū jūn shì,
rú jué shǔi qiān rèn。
yáng sù bù yòng chē,
kě hàn xià mǎ bài。
jǐn yǐ qí shēn miǎn,
hào kū ér dà bài。
jiāng shuài zài fāng lvè,
shèng què bǎi wàn bīng。
ān biān zài liáng jiāng,
shèng què zhú cháng chéng。
yuàn zǐ zhì shǔi gōng,
yǒu yǐ chóu míng shí。
biàn lǐng tiě lín bīng,
jǐn yī xī níu pí。
lián yíng huán xìu mào,
dà dào súi yá qí。
fēn jīn sì yǒng gǎn,
cáng shū fù piān bì。
xiān shēng yì xìn yuǎn,
xià lìng shuāng fēng chí。
chū sāi yǒu fēng cǎo,
jìn guān wú mǎ tí。
qióng lú dà mò wài,
bié bù hēi shān xī。
fá móu wèi shàng cè,
hé yòng cháng yīng jī。
běn zhāo zhèng míng shèng,
yǐ dé fú wài yí。
shǐ lái bù shòu xiàn,
nán yuè húi shān tī。
xī bì yù mén guān,
dōng què gāo jù lì。
sì yí wú yī shì,
gè ān cháo xué qī。
míng jiāng gèng wú gōng,
yōu zhào lè dǐng yí。
shī xuán zuò gǔ chūi,
jūn róng chú hǔ pí。
yín dāng zhì jiāo láo,
hàn lín yán suǒ fēi。
chú shū zhǐ yòng má,
shěng lì shēn zhù fēi。
gōng fāng yǒu suǒ niàn,
shān zú jiāng zhī méi。
wú xīn rù huáng gé,
yǒu biǎo cí chì chí。
qǐ dé lǎo lái shēn,
hào gē huán hùi jī。
bái yún yǔ lv̀ bō,
wú suǒ bù kě zhī。
chūn fēng táo huā wù,
qīu sè huáng jú lí。
chá lán yǔ jǐu kè,
hú shǐ jiān qín qí。
pēng jī chūi shǔ fàn,
kě qiàn páng gōng qī。
qǐ wú hùi jī lǎo,
xuě yè tóng fàn xī。
yì yǒu èr sān zǐ,
zhuō gē xiāng zhūi súi。
sàn jǐn tuó zhōng jīn,
líu dé shēn shàng yī。
yǒu zhái shì guān jiè,
wú tián kě fú lí。
xián yín tí sì guān,
cháng xiào rù yún ní。
gōng dé wǒ shī hòu,
yī mèng xū xiān gūi。
- 上一篇:酬李道源弹琴之句 其二
- 下一篇:代简呈通理察院