雪堂问潘邠老
(宋代)苏轼
苏子得废园于东坡之胁,筑而垣之,作堂焉,号其正曰“雪堂”。堂以大雪中为,因绘雪于四壁之间,无容隙也。起居偃仰,环顾睥睨,无非雪者,苏子居之,真得其所居者也。苏子隐几而昼瞑,栩栩然若有所适,而方兴也,未觉,为物触而寤。其适未厌也,若有失焉,以掌抵目,以足就履,曳于堂下。
客有至而问者,曰:“子世之散人耶?拘人耶?散人也而未能,拘人也而嗜欲深。今似系马止也,有得乎?而有失乎?”
苏子心若省而口未尝言,徐思其应,揖而进之堂上。
客曰:“嘻,是矣!子之欲为散人而未得者也。予今告子以散人之道:夫禹之行水,庖丁之提刀,避众碍而散其智者也。是故以至柔驰至刚,故石有时以泐;以至刚遇至柔,故未尝见全牛也。予能散也,物固不能缚;不能散也,物固不能释。子有惠矣,用之于内可也,今也如猬之在囊,而时动其脊胁,见于外者不特一毛二毛而已。风不可搏,影不可捕,童子知之。名之于人,犹风之与影也,子独留之。故愚者视而惊,智者起而轧。吾固怪子为今日之晚也,子之遇我,幸矣!吾今邀子为籓外之游,可乎?”
苏子曰:“予之于此,自以为籓外久矣,子又将安之乎?”
客曰:“甚矣,子之难晓也!夫势利不足以为籓也,名誉不足以为籓也,阴阳不足以为籓也,人道不足以为籓也,所以籓子者,特智也尔。智存诸内,发而为言,则言有谓也,形而为行,则行有谓也。使子欲嘿不欲嘿,欲息不欲息,如醉者之恚言,如狂者之妄行,虽掩其口,执其臂,犹且喑呜跼蹙之不已。则籓之于人,抑又固矣。人之为患以有身,身之为患以有心。是圃之构堂,将以佚子之身也,是堂之绘雪,将以佚子之心也。身待堂而安,则形固不能释,心以雪而警,则神固不能凝。子之知既焚而烬矣,烬又复然,则是堂之作也,非徒无益,而又重子蔽蒙也。子见雪之白乎?则恍然而目眩。子见雪之寒乎?则竦然而毛起。五官之为害,惟目为甚,故圣人不为。雪乎雪乎,吾见子知为目也,子其殆矣!”
客又举杖而指诸壁,曰:“此凹也,此凸也。方雪之杂下也,均矣,厉风过焉,则凹者留而凸者散。天岂私于凹凸哉?势使然也。势之所在,天且不能违,而况于人乎!子之居此,虽远人也,而圃有是堂,堂有是名,实碍人耳,不犹雪之在凹者乎?”
苏子曰:“予之所为,适然而已,岂有心哉?殆也,奈何?”
客曰:“子之适然也?适有雨,则将绘以雨乎?适有风,则将绘以风乎?雨不可绘也,观云气之汹涌,则使子有怒心;风不可绘也,见草木之披靡,则使子有惧意。覩是雪也,子之内亦不能无动矣。苟有动焉,丹青之有靡丽,水雪之有水石,一也。德有心,心有眼,物之所袭,岂有异哉!”
苏子曰:“子之所言是也,敢不闻命?然未尽也,予不能默,此正如与人讼者,其理虽已屈,犹未能绝辞者也。子以为登春台与入雪堂,有以异乎?以雪观春,则雪为静,以台观堂,则堂为静。静则得,动则失。黄帝,古之神也,游乎赤水之北,登乎昆仑之邱,南望而还,遗其玄珠焉。游以适意也,望以寓情也,意适于游,情寓于望,则意畅情出而忘其本矣,虽有良贵,岂得而宝哉?是以不免有遗珠之失也。虽然,意不久留,情不再至,必复其初而已矣,是又惊其遗而索之也。余之此堂,追其远者近之,收其近者内之,求之眉睫之间,是有八荒之趣。人而有知也,升是堂者,将见其不遡而僾,不寒而栗,凄凛其肌肤,洗涤其烦郁,既无炙手之讥,又免饮冰之疾。彼其趦趄利害之途,猖狂忧患之域者,何异探汤执热之俟濯乎?子之所言者,上也;余之所言者,下也。我将能为子之所为,而子不能为我之为矣。譬之厌膏粱者与之糟糠,则必有忿词;衣文绣者被之以皮弁,则必有愧色。子之于道,膏粱文绣之谓也,得其上者耳。我以子为师,子以我为资,犹人之于衣食,缺一不可。将其与子游,今日之事姑置之以待后论,予且为子作歌以道之。”
歌曰:
雪堂之前后兮春草齐,雪堂之左右兮斜径微。雪堂之上兮有硕人之颀颀,考槃于此兮芒鞋而葛衣。挹清泉兮,抱瓮而忘其机;负顷筐兮,行歌而采薇。吾不知五十九年之非而今日之是,又不知五十九年之是而今日之非,吾不知天地之大也寒暑之变,悟昔日之癯而今日之肥。感子之言兮,始也抑吾之纵而鞭吾之口,终也释吾之缚而脱吾之鞿。是堂之作也,吾非取雪之势,而取雪之意;吾非逃世之事,而逃世之机。吾不知雪之为可观赏,吾不知世之为可依违。性之便,意之适,不在于他,在于羣息已动,大明既升,吾方辗转一观晓隙之尘飞。子不弃兮,我其子归!
客忻然而笑,唯然而出,苏子随之。客顾而颔之曰:“有若人哉!”
《雪堂问潘邠老》拼音标注
xuě táng wèn pān bīn lǎo
sū zǐ dé fèi yuán yú dōng pō zhī xié,
zhú ér yuán zhī,
zuò táng yān,
hào qí zhèng yuē “ xuě táng ”。
táng yǐ dà xuě zhōng wèi,
yīn hùi xuě yú sì bì zhī jiān,
wú róng xì yě。
qǐ jū yǎn yǎng,
huán gù bì nì,
wú fēi xuě zhě,
sū zǐ jū zhī,
zhēn dé qí suǒ jū zhě yě。
sū zǐ yǐn jī ér zhòu míng,
xǔ xǔ rán ruò yǒu suǒ shì,
ér fāng xīng yě,
wèi jué,
wèi wù hóng ér wù。
qí shì wèi yàn yě,
ruò yǒu shī yān,
yǐ zhǎng dǐ mù,
yǐ zú jìu lv̌,
yè yú táng xià。
kè yǒu zhì ér wèn zhě,
yuē : “ zǐ shì zhī sàn rén yé ?
jū rén yé ?
sàn rén yě ér wèi néng,
jū rén yě ér shì yù shēn。
jīn sì xì mǎ zhǐ yě,
yǒu dé hū ?
ér yǒu shī hū ?
” sū zǐ xīn ruò shěng ér kǒu wèi cháng yán,
xú sī qí yìng,
yī ér jìn zhī táng shàng。
kè yuē : “ xī,
shì yǐ !
zǐ zhī yù wèi sàn rén ér wèi dé zhě yě。
yú jīn gào zǐ yǐ sàn rén zhī dào : fū yǔ zhī xíng shǔi,
páo dīng zhī tí dāo,
bì zhòng ài ér sàn qí zhì zhě yě。
shì gù yǐ zhì róu chí zhì gāng,
gù shí yǒu shí yǐ lè ; yǐ zhì gāng yù zhì róu,
gù wèi cháng jiàn quán níu yě。
yú néng sàn yě,
wù gù bù néng fú ; bù néng sàn yě,
wù gù bù néng shì。
zǐ yǒu hùi yǐ,
yòng zhī yú nèi kě yě,
jīn yě rú wèi zhī zài náng,
ér shí dòng qí jí xié,
jiàn yú wài zhě bù tè yī máo èr máo ér yǐ。
fēng bù kě bó,
yǐng bù kě bǔ,
tóng zǐ zhī zhī。
míng zhī yú rén,
yóu fēng zhī yǔ yǐng yě,
zǐ dú líu zhī。
gù yú zhě shì ér liáng,
zhì zhě qǐ ér yà。
wú gù guài zǐ wèi jīn rì zhī wǎn yě,
zǐ zhī yù wǒ,
xìng yǐ !
wú jīn yāo zǐ wèi fān wài zhī yóu,
kě hū ?
” sū zǐ yuē : “ yú zhī yú cǐ,
zì yǐ wèi fān wài jǐu yǐ,
zǐ yòu jiāng ān zhī hū ?
” kè yuē : “ shén yǐ,
zǐ zhī nán xiǎo yě !
fū shì lì bù zú yǐ wèi fān yě,
míng yù bù zú yǐ wèi fān yě,
yīn yáng bù zú yǐ wèi fān yě,
rén dào bù zú yǐ wèi fān yě,
suǒ yǐ fān zǐ zhě,
tè zhì yě ěr。
zhì cún zhū nèi,
fā ér wèi yán,
zé yán yǒu wèi yě,
xíng ér wèi xíng,
zé xíng yǒu wèi yě。
shǐ zǐ yù hēi bù yù hēi,
yù xī bù yù xī,
rú zùi zhě zhī hùi yán,
rú kuáng zhě zhī wàng xíng,
sūi yǎn qí kǒu,
zhí qí bì,
yóu qiě yīn wū jú cù zhī bù yǐ。
zé fān zhī yú rén,
yì yòu gù yǐ。
rén zhī wèi huàn yǐ yǒu shēn,
shēn zhī wèi huàn yǐ yǒu xīn。
shì pǔ zhī gōu táng,
jiāng yǐ yì zǐ zhī shēn yě,
shì táng zhī hùi xuě,
jiāng yǐ yì zǐ zhī xīn yě。
shēn dài táng ér ān,
zé xíng gù bù néng shì,
xīn yǐ xuě ér jǐng,
zé shén gù bù néng níng。
zǐ zhī zhī jì fén ér jìn yǐ,
jìn yòu fù rán,
zé shì táng zhī zuò yě,
fēi tú wú yì,
ér yòu zhòng zǐ bì méng yě。
zǐ jiàn xuě zhī bái hū ?
zé huǎng rán ér mù xuàn。
zǐ jiàn xuě zhī hán hū ?
zé sǒng rán ér máo qǐ。
wǔ guān zhī wèi hài,
wéi mù wèi shén,
gù shèng rén bù wèi。
xuě hū xuě hū,
wú jiàn zǐ zhī wèi mù yě,
zǐ qí dài yǐ !
” kè yòu jǔ zhàng ér zhǐ zhū bì,
yuē : “ cǐ āo yě,
cǐ tū yě。
fāng xuě zhī zá xià yě,
jūn yǐ,
lì fēng guò yān,
zé āo zhě líu ér tū zhě sàn。
tiān qǐ sī yú āo tū zāi ?
shì shǐ rán yě。
shì zhī suǒ zài,
tiān qiě bù néng wéi,
ér kuàng yú rén hū !
zǐ zhī jū cǐ,
sūi yuǎn rén yě,
ér pǔ yǒu shì táng,
táng yǒu shì míng,
shí ài rén ěr,
bù yóu xuě zhī zài āo zhě hū ?
” sū zǐ yuē : “ yú zhī suǒ wèi,
shì rán ér yǐ,
qǐ yǒu xīn zāi ?
dài yě,
nài hé ?
” kè yuē : “ zǐ zhī shì rán yě ?
shì yǒu yǔ,
zé jiāng hùi yǐ yǔ hū ?
shì yǒu fēng,
zé jiāng hùi yǐ fēng hū ?
yǔ bù kě hùi yě,
guān yún qì zhī xiōng yǒng,
zé shǐ zǐ yǒu nù xīn ; fēng bù kě hùi yě,
jiàn cǎo mù zhī pī mǐ,
zé shǐ zǐ yǒu jù yì。
dǔ shì xuě yě,
zǐ zhī nèi yì bù néng wú dòng yǐ。
gǒu yǒu dòng yān,
dān qīng zhī yǒu mǐ lì,
shǔi xuě zhī yǒu shǔi shí,
yī yě。
dé yǒu xīn,
xīn yǒu yǎn,
wù zhī suǒ xí,
qǐ yǒu yì zāi !
” sū zǐ yuē : “ zǐ zhī suǒ yán shì yě,
gǎn bù wén mìng ?
rán wèi jǐn yě,
yú bù néng mò,
cǐ zhèng rú yǔ rén sòng zhě,
qí lǐ sūi yǐ qū,
yóu wèi néng jué cí zhě yě。
zǐ yǐ wèi dēng chūn tái yǔ rù xuě táng,
yǒu yǐ yì hū ?
yǐ xuě guān chūn,
zé xuě wèi jìng,
yǐ tái guān táng,
zé táng wèi jìng。
jìng zé dé,
dòng zé shī。
huáng dì,
gǔ zhī shén yě,
yóu hū chì shǔi zhī běi,
dēng hū kūn lún zhī qīu,
nán wàng ér huán,
yí qí xuán zhū yān。
yóu yǐ shì yì yě,
wàng yǐ yù qíng yě,
yì shì yú yóu,
qíng yù yú wàng,
zé yì chàng qíng chū ér wàng qí běn yǐ,
sūi yǒu liáng gùi,
qǐ dé ér bǎo zāi ?
shì yǐ bù miǎn yǒu yí zhū zhī shī yě。
sūi rán,
yì bù jǐu líu,
qíng bù zài zhì,
bì fù qí chū ér yǐ yǐ,
shì yòu liáng qí yí ér suǒ zhī yě。
yú zhī cǐ táng,
zhūi qí yuǎn zhě jìn zhī,
shōu qí jìn zhě nèi zhī,
qíu zhī méi jié zhī jiān,
shì yǒu bā huāng zhī qù。
rén ér yǒu zhī yě,
shēng shì táng zhě,
jiāng jiàn qí bù sù ér ài,
bù hán ér lì,
qī lǐn qí jī fū,
xǐ dí qí fán yù,
jì wú zhì shǒu zhī jī,
yòu miǎn yǐn bīng zhī jí。
bǐ qí zī jū lì hài zhī tú,
chāng kuáng yōu huàn zhī yù zhě,
hé yì tàn tāng zhí rè zhī sì zhuó hū ?
zǐ zhī suǒ yán zhě,
shàng yě ; yú zhī suǒ yán zhě,
xià yě。
wǒ jiāng néng wèi zǐ zhī suǒ wèi,
ér zǐ bù néng wèi wǒ zhī wèi yǐ。
pì zhī yàn gāo liáng zhě yǔ zhī zāo kāng,
zé bì yǒu fèn cí ; yī wén xìu zhě bèi zhī yǐ pí biàn,
zé bì yǒu kùi sè。
zǐ zhī yú dào,
gāo liáng wén xìu zhī wèi yě,
dé qí shàng zhě ěr。
wǒ yǐ zǐ wèi shī,
zǐ yǐ wǒ wèi zī,
yóu rén zhī yú yī shí,
quē yī bù kě。
jiāng qí yǔ zǐ yóu,
jīn rì zhī shì gū zhì zhī yǐ dài hòu lùn,
yú qiě wèi zǐ zuò gē yǐ dào zhī。
” gē yuē : xuě táng zhī qián hòu xī chūn cǎo qí,
xuě táng zhī zuǒ yòu xī xié jìng wēi。
xuě táng zhī shàng xī yǒu shuò rén zhī qí qí,
kǎo pán yú cǐ xī máng xié ér gé yī。
yì qīng quán xī,
bào wèng ér wàng qí jī ; fù qǐng kuāng xī,
xíng gē ér cǎi wéi。
wú bù zhī wǔ shí jǐu nián zhī fēi ér jīn rì zhī shì,
yòu bù zhī wǔ shí jǐu nián zhī shì ér jīn rì zhī fēi,
wú bù zhī tiān dì zhī dà yě hán shǔ zhī biàn,
wù xī rì zhī qú ér jīn rì zhī féi。
gǎn zǐ zhī yán xī,
shǐ yě yì wú zhī zòng ér biān wú zhī kǒu,
zhōng yě shì wú zhī fú ér tuō wú zhī jī。
shì táng zhī zuò yě,
wú fēi qǔ xuě zhī shì,
ér qǔ xuě zhī yì ; wú fēi táo shì zhī shì,
ér táo shì zhī jī。
wú bù zhī xuě zhī wèi kě guān shǎng,
wú bù zhī shì zhī wèi kě yī wéi。
xìng zhī biàn,
yì zhī shì,
bù zài yú tā,
zài yú qún xī yǐ dòng,
dà míng jì shēng,
wú fāng zhǎn zhuǎn yī guān xiǎo xì zhī chén fēi。
zǐ bù qì xī,
wǒ qí zǐ gūi !
kè xīn rán ér xiào,
wéi rán ér chū,
sū zǐ súi zhī。
kè gù ér hàn zhī yuē : “ yǒu ruò rén zāi !
”